Mu Budage haravugwa uburakari nyuma y’uko mu mujyi muto wo mu Burasirazuba bw’igihugu hafashwe icyemezo cyo guhagarika gushyiraho ibyapa bishya byibutsa Jenoside yakorewe Abayahudi (Holocaust) n’abandi bishwe cyangwa batotezwa n’Abanazi.
Ibyo byapa bizwi nka “Stolpersteine”, bisobanuye “ibuye risitaza”, biboneka mu Budage no mu bindi bihugu by’u Burayi.
Bishyirwa ahantu abantu baba cyangwa bakoreraga, hagamijwe kubibutsa buri munsi ibyaha byakozwe n’ubutegetsi bw’Abanazi.
Icyifuzo cyo kubihagarika cyatanzwe n’ishyaka Alternative für Deutschland (AfD), ku bufatanye n’ishyaka riharanira Demukarasi ya gikristo, Christian Democratic Union (CDU).
Kubibuza bizaha abahanyura uburyo bwo kugenda hejuru y’amazina y’abazize Jenoside yakorewe Abayahudi.
Ku wa Kane, Inama Njyanama y’umujyi wa Heidenau, uri hafi ya Dresden mu Ntara ya Saxony, yemeje icyo cyemezo.
Amashami y’ayo mashyaka muri ako gace yasabye ko mu gihe kizaza ibikorwa byo kwibuka Holocaust byajya bibera ahantu hihariye hibukirwaho abazize Jenoside, ku irimbi ryo mu Majyaruguru y’umujyi.
Icyo cyemezo cyamaganywe n’abatari bake, bavuga ko imwe mu ntego z’aya mabuye ari kuzana amateka y’ubwicanyi bw’Abanazi mu buzima bwa buri munsi, aho abantu bayabona mu nzira banyuramo buri munsi.
Umuhanzi w’Umudage Gunter Demnig, watangije uyu mushinga mu myaka ya za 1990, na we yamaganye icyo cyemezo.
Ayo mabuye mato akozwe mu muringa, afite ubuso bungana na santimetero 10, akenshi ashyirwa mu mayira y’abanyamaguru imbere y’aho abantu babaga cyangwa bakoreraga mu gihe cya Jenoside yakorewe Abayahudi.
Aba yanditseho amazina y’abazize ubutegetsi bw’Abanazi, itariki bajyanyweho ku ngufu n’aho bapfiriye.
Kugeza ubu, hamaze gushyirwaho ibyapa birenga 116,000 mu bihugu 31, aho umubare munini cyane uri mu Budage.
Demnig yavuze ko ayo mabuye agomba gushyirwa ahantu nyirizina abo bantu babaga cyangwa bakoreraga, kuko bifasha cyane cyane urubyiruko kumva no gusobanukirwa amateka.
Yavuze ko atatangajwe n’icyemezo cya Heidenau, bitewe n’izamuka ry’ishyaka AfD mu matora aheruka.
Ku rundi ruhande, yanenze CDU, avuga ko “ishyaka rikwiye kuvana inyuguti ‘C’ ku izina ryaryo, kuko bigaragara ko ryasize inyuma amahame ya Gikristo.”
Felix Banaszak, umwe mu bayobozi b’ishyaka Green Party, yavuze ko icyo cyemezo ari “urukozasoni”, anenga impamvu ivuga ko abantu bakandagira ayo mabuye, ayita ko “idafite ishingiro.”
Yagize ati: “Ayo mabuye “azana amazina n’amateka y’abazize Jenoside mu buzima bwacu bwa buri munsi, bigatuma duhagarara akanya gato tukibuka.”
Charlotte Knobloch, uyobora umuryango w’Abayahudi muri Bavaria akaba na we yararokotse Holocaust, yavuze ko icyemezo cy’Inama Njyanama ya Heidenau ari “inzira itari yo na mba.”
Yabwiye Funke Media Group ko nubwo ubwe adashyigikiye bikomeye igitekerezo cya Stolpersteine, kwibuka Jenoside mu bice bitandukanye by’igihugu ari ibyo gushyigikira kandi ko kubikorera ahantu hahurira abantu benshi ari ingenzi ku muco w’u Budage wo kwibuka amateka.
AfD ikomeje kunengwa ku bijyanye no kwibuka Holocaust
Ishyaka AfD rimaze igihe rishidikanya k’uburyo Ubudage bwibukamo ibyaha byakozwe mu gihe cy’ubutegetsi bwa Adolf Hitler.
Muri Saxony-Anhalt, aho AfD iherutse gutorwa kurusha ahandi mu matora y’inzego z’ibanze yabanje, umwe mu bayobozi bakomeye b’iri shyaka yavuze ko bifuza guhindura uburyo amateka yigishwa mu mashuri, ashyira imbere ibihe bya Otto von Bismarck kurusha ibya Hitler.
Ku rwego rw’igihugu, inzego z’ubutasi bw’imbere mu Budage zigeze gushyira AfD ku rutonde rw’imiryango ifatwa nk’iy’intagondwa, nubwo icyo cyemezo kigisuzumwa.
Hari kandi bamwe mu banyamuryango b’ishyaka bashinjwemo kugira imyumvire y’intagondwa.
Icyemezo cyongeye kubyutsa impaka kuri “Brandmauer”
Iki cyemezo kandi cyagaragaje ikindi kibazo gikomeje kwigaragaza muri politiki y’Ubudage: “Brandmauer”, ijambo risobanura “urukuta rutwika”, rikoreshwa mu gusobanura umwanzuro w’amashyaka akomeye wo kwirinda gukorana na AfD.
Iyo politiki yari igamije kubuza amashyaka aheza inguni bikabije kugira uruhare mu ifatwa ry’ibyemezo bya politiki no kuburizamo gukomera kwa AfD.
Ariko ubu iyo “Brandmauer” iri gushyirwaho igitutu, cyane cyane nyuma y’uko CDU ikoranye na AfD kugira ngo iki cyemezo cyemezwe.
Ibyo byatumye ubuyobozi bwa CDU bunengwa, mu gihe Chancellor w’u Budage akaba n’umuyobozi wa CDU, Friedrich Merz, na we ari guhangana n’ibibazo bya politiki nyuma y’imyitwarire itari myiza y’ishyaka rye mu matora aheruka yo mu turere.
Komite Mpuzamahanga ya Auschwitz na yo yamaganye uruhare rwa CDU muri iki cyemezo, iyita urukozasoni, nk’uko Deutsche Welle yabitangaje.
Umuyobozi wungirije wayo yavuze ko ari “igerageza rikorwa ku mugaragaro kandi riteye isoni ryo kongera kwirukana abazize Abanazi muri Heidenau, bakajyanwa aho AfD ibona ko kwibukwa kwabo kwakagombye kuba kuva kera — ku irimbi.”

