Umugaba Mukuru w’Ingabo za Uganda, Gen. Muhoozi Kainerugaba, yasabye ba Minisitiri bose kujya babanza kumusaba uruhushya mbere yo kujya mu mahanga, anatangaza ko uzajya agenda atabanje kubisabira uburenganzira azajya acibwa miliyoni 30 z’amashilingi ya Uganda.
Muhoozi yatangaje aya mabwiriza ku wa Gatandatu, nyuma yo kubaza impamvu Minisitiri wungirije w’Ububanyi n’Amahanga ushinzwe Ibibazo by’Akarere, Haruna Kyeyune Kasolo, yagiye muri Türkiye mu ruzinduko rw’akazi atabanje kumenyesha ubuyobozi bw’ingabo.
Muhoozi yagize ati: “Ba Minisitiri bose bagomba kubanza kubona uruhushya rwanjye mbere yo kuva mu gihugu.”
Yavuze ko azajya asuzuma ingendo za ba Minisitiri bajya mu mahanga buri kwezi, ndetse ko na Minisitiri w’Imari azajya abanza kumusaba uburenganzira.
Ati: “Nzajya ngenzura ingendo zabo buri kwezi. Minisitiri w’Imari azajya abanza kunsaba uburenganzira.”
Minisitiri w’Imari, Igenamigambi n’Iterambere ry’Ubukungu muri Uganda ni Henry Musasizi Ariganyira wasimbuye Matia Kasaija muri Guverinoma nshya yashyizweho muri Gicurasi 2026.
Muhoozi kandi yavuze ko Minisitiri wese uzava muri Uganda atabanje kumusaba uruhushya azajya acibwa miliyoni 30 z’amashilingi, ayo mafaranga akazifashishwa mu kubaka imihanda.
Ati: “Buri Minisitiri uzava mu gihugu atabanje kubinsabira uruhushya azacibwa miliyoni 30 z’amashilingi. Tuzakoresha ayo mafaranga mu kubaka imihanda. Minisiteri y’Imari izahita itangira gushyira iri tegeko mu bikorwa.”
Byaturutse ku rugendo rwa Kasolo muri Türkiye
Aya mabwiriza aje nyuma y’uko Muhoozi abajije ku mugaragaro iby’urugendo rwa Kasolo muri Türkiye.
Mu butumwa yigeze gushyira ku rubuga rwa X nyuma akabusiba, Muhoozi yagize ati: “Sinigeze nemera ko Hon. Kasolo ajya muri Türkiye. Azabisobanura.”
Capital FM yanditse ko Kasolo yamusubije ko azakurikiza ayo mabwiriza, akajya abanza gushaka ubuyobozi n’uburenganzira bwa Muhoozi mbere yo gukora ingendo zo hanze y’igihugu.
Ati: “Muyobozi wanjye na Mukuru wanjye, itegeko naryumvise. Nzajya buri gihe nshaka ubuyobozi n’uburenganzira bwawe.”
Muhoozi kandi yashimye Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga, Adonia Ayebare, avuga ko ari umuyobozi ukurikiza amabwiriza kandi ko atajya mu mahanga atabanje kubimenyesha.
Ati: “Bose bagomba kumbwira mbere yo kuva muri Uganda. Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga Adonia Ayebare ni umuyobozi ukurikiza amabwiriza. Nta hantu ajya atabanje kumbwira.”
Amategeko ya Uganda abivugaho iki?
Aya mabwiriza aje mu gihe Uganda isanzwe ifite uburyo bwo gutanga uburenganzira ku ngendo zo mu mahanga ku bayobozi bakuru.
Mu mwaka wa 2017, Guverinoma yafashe umwanzuro ko abayobozi bari ku rwego rwa ba Minisitiri, Abanyamabanga ba Leta, Umuyobozi Mukuru w’Abakozi ba Leta n’Abanyamabanga Bahoraho bagomba kubanza kubona uburenganzira bwa Minisitiri w’Intebe mbere yo kujya mu mahanga.
Abayobozi bari munsi y’urwego rw’Umunyamabanga Uhoraho bo basabaga uburenganzira bwa Minisitiri ubafite mu nshingano.
Itegeko Nshinga rya Uganda riha Perezida inshingano zo kuba Umukuru w’Igihugu, Umukuru wa Guverinoma ndetse n’Umugaba Mukuru w’Ingabo.
Ububasha nshingwabikorwa na bwo buri mu maboko ya Perezida.
Itegeko Nshinga kandi riteganya Minisitiri w’Intebe ushinzwe guhuza no gukurikirana ishyirwa mu bikorwa rya politiki za Guverinoma muri za Minisiteri, inzego n’ibigo bya Leta.
Ba Minisitiri babazwa ku giti cyabo imikorere ya za Minisiteri bayoboye imbere ya Perezida, mu gihe bose hamwe bagira uruhare mu ishyirwa mu bikorwa ry’imyanzuro y’Inama y’Abaminisitiri.
Muri urwo rwego, ntibiramenyekana neza itegeko cyangwa inyandiko y’ubuyobozi Muhoozi yaba yarashingiragaho asaba ko ba Minisitiri bose bajya babanza kumusaba uruhushya ku giti cye.
Ntabwo kandi hasobanutse niba hari itegeko rihari ryemerera guca Minisitiri miliyoni 30 z’amashilingi cyangwa niba Minisiteri y’Imari yarafashe umwanzuro wo gushyira icyo gihano mu bikorwa.
Umwuka mubi hagati ya Uganda na Türkiye
Aya mabwiriza aje kandi mu gihe umubano wa Uganda na Türkiye uherutse kugira ibibazo, cyane cyane mu bijyanye n’ubufatanye mu bya gisirikare ndetse n’ikibazo cy’umunyarwanda? [Ntabwo ari Umunyarwanda] w’umunyapolitiki n’umurwanashyaka wo muri Uganda, Fred Kajubi Lumbuye, uba muri Türkiye.
Ku wa 19 Nzeri, Ingabo za Uganda (UPDF) zatangaje ko zihagaritse ako kanya ubufatanye bwose mu bya gisirikare na Türkiye, zivuga ko bizakomeza kugeza igihe ibibazo bitarakemuka birebana n’ubufatanye bw’ibihugu byombi mu bya gisirikare.
UPDF ntiyatangaje ku mugaragaro ibyo bibazo icyo ari byo.
Iri tangazo ryakurikiye imyigaragambyo yabereye imbere ya Ambasade ya Türkiye i Kampala ku wa 18 Nzeri, yateguwe n’abagize Patriotic League of Uganda, basabaga ko Lumbuye asubizwa muri Uganda.
Gusa, UPDF mu itangazo ryayo rihagarika ubufatanye mu bya gisirikare ntiyigeze ivuga ko icyo cyemezo cyatewe na Lumbuye cyangwa iyo myigaragambyo.
Bityo, kuba Muhoozi yaribajije ku rugendo rwa Kasolo muri Türkiye bibaye mu gihe umubano wa Uganda na Türkiye usanzwe uri mu bihe by’ubwumvikane buke.
Nubwo bimeze bityo, Uganda iracyakomeza indi mikoranire ya dipolomasi n’ubucuruzi na Türkiye, harimo n’ibikorwa Kasolo yari yagiye gukorayo.
Kugeza ubu, ntibiramenyekana niba amabwiriza mashya ya Muhoozi ari impinduka yemewe mu buryo busanzwe bwo gutanga uburenganzira ku ngendo za ba Minisitiri cyangwa niba ari amabwiriza y’agateganyo yatanzwe na we ku giti cye.
