Abanyarwanda Bugarijwe No Kurwara Umutima 

Umwanditsi wa Taarifa
4 Min Read

Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima (RBC) cyasabye Abanyarwanda kurushaho gukora imyitozo ngororamubiri no kwisuzumisha kwa muganga kenshi, mu gihe indwara z’umutima n’izindi ndwara zitandura zikomeje kwibasira abantu bakuru ndetse n’urubyiruko.

Ibi byatangajwe mu Karere ka Nyaruguru mu bikorwa byo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Umunsi w’Umutima, wabaye ku nsanganyamatsiko igira iti: “Rinda ubuzima bw’umutima wawe.”

Mbere y’uwo munsi, RBC yari imaze icyumweru ikora ubukangurambaga bwo gusuzuma abaturage indwara zitandura, zirimo indwara z’umutima, umuvuduko ukabije w’amaraso ndetse n’isukari nyinshi mu maraso.

Muri ubwo bukangurambaga, hasuzumwe abantu 1,169. Muri bo, 88 (7.5%) basanzwemo indwara z’umutima, 481 (40%) bafite umuvuduko ukabije w’amaraso, naho 55 (5%) basanganwa isukari nyinshi mu maraso.

Abantu 545 basuzumwe basanganzwe nta kibazo cy’indwara z’umutima bafite.

Ku baturage bitabiriye iri suzuma, ubu bukangurambaga bwabahaye amahirwe yo kumenya neza uko ubuzima bwabo buhagaze no gusobanukirwa akamaro ko kwirinda indwara hakiri kare.

Mukiza Didier, utuye mu Karere ka Nyaruguru, yashimiye iki gikorwa, anasaba urubyiruko bagenzi be kujya rukora imyitozo ngororamubiri no kwisuzumisha kenshi kwa muganga.

Ati: “Ubukangurambaga nk’ubu budufasha gukomeza kugira ubuzima bwiza no kumenya uko ubuzima bwacu buhagaze. Nk’urubyiruko, kwitabira iyi myitozo ni ingenzi ku buzima bw’umubiri n’ubw’imitekerereze. Nifuza ko abantu benshi, cyane cyane abo muri Nyaruguru, bitabira siporo kandi bakajya kwisuzumisha kwa muganga kenshi.”

Umuyobozi w’Akarere ka Nyaruguru, Dr Emmanuel Murwanashyaka, yavuze ko akarere katangije gahunda ya siporo rusange ikorwa buri kwezi mu mirenge yose, mu rwego rwo gukumira indwara zitandura.

Ati: “Twashyizeho gahunda ya siporo rusange iba buri cyumweru cya gatatu cy’ukwezi. Iba mu rwego rwo gukumira indwara zitandura. Muri ibyo bikorwa, abitabiriye barasuzumwa, kandi abagaragayeho indwara bagirwa inama yo gutangira kwivuza hakiri kare.”

Murwanashyaka yavuze ko iyi gahunda yanagize uruhare mu kongera ubumenyi bw’abaturage ku ngaruka ziterwa n’indwara zitandura.

Dr. Evariste Ntaganda, Umuyobozi w’Ishami rishinzwe Indwara z’Imiyoboro y’amaraso n’Umutima muri RBC, yavuze ko mu mpamvu zikomeye zitera indwara z’umutima harimo umubyibuho ukabije, umuvuduko ukabije w’amaraso no kudakora imyitozo ngororamubiri.

Yaburiye ko indwara z’umutima n’imiyoboro y’amaraso zishobora kumara igihe zitagaragaza ibimenyetso, ku buryo hari abarwayi bazimenya ari uko zimaze guteza ibibazo bikomeye.

Ati: “Indwara zitandura, zirimo umuvuduko ukabije w’amaraso, zimaze gukwira henshi kandi rimwe na rimwe zihitana abantu batabizi. Ni yo mpamvu dushishikariza abantu kwisuzumisha no kumenya uko ubuzima bwabo buhagaze. Indwara z’umutima ni zimwe mu ndwara zituma abantu benshi bajya mu bitaro ndetse zigahitana benshi ugereranyije n’izindi ndwara.”

Dr. Ntaganda yongeyeho ko indwara z’umutima n’imiyoboro y’amaraso zitakiri ikibazo cy’abantu bakuru gusa, kuko n’urubyiruko rugaragaramo ibyongera ibyago byo kuzandura, cyane cyane bifitanye isano n’imibereho itari myiza.

Ati: “Icyo dusaba urubyiruko ni ukumenya ko izi ndwara zibaho. Iyo ukiri muto umubiri uba ugifite imbaraga, ariko uko ugenda ukura n’umubiri ugatangira gucika intege, ibyago byo kurwara biriyongera. Ni yo mpamvu bakwiye gutangira kwirinda hakiri kare no kwisuzumisha kwa muganga buri gihe.”

Ubushakashatsi bwa RBC bwakorewe mu Karere ka Nyaruguru bugaragaza ko 43% by’Abanyarwanda b’aho bafite hagati y’imyaka 18 na 69 bafite umuvuduko ukabije w’amaraso, bikagaragaza uburemere bw’iki kibazo nk’imwe mu mpamvu zikomeye zitera indwara z’umutima n’imiyoboro y’amaraso.

Abashinzwe ubuzima basaba abaturage kugira imibereho myiza, gukora imyitozo ngororamubiri buri gihe, gukurikirana umuvuduko w’amaraso no kwihutira kujya kwa muganga igihe hagaragaye ikibazo cy’ubuzima.

Share This Article
Leave a Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *